• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
  • https://www.facebook.com/kitapkonagi
  • https://api.whatsapp.com/send?phone=+905334645270
Okuyalım, Okutalım
Takvim
Site Haritası
Nurittin Günay
nrttngny@gmail.com
Atasözleri
19/12/2020

Atasözleri, atalarımızın uzun denemelere dayanan yargılarını, tecrübelerini, bilgece düşünce ya da kamuca benimsenmiş kalıplaşmış biçimleri bulunan, ilk defa kim tarafından ve ne zaman ortaya atıldıkları bilinmeyen, toplumların asırlar boyunca karşılaştıkları olaylardan ilham alarak ortaya çıkardığı, benimsediği ve kendilerinden sonra gelecek kuşaklara devrettikleri öğütlerdir. Hemen her toplumda var olan atasözleri, halk kültürünün bir yansımasıdır. Uzun devreler boyunca ve fazlaca bir değişikliğe uğramadan çoğunlukla sözlü olarak sonraki kuşaklara aktarılırlar. Atasözleri beser topluluklarla başlamış, sosyal etkileşimler ve göçlerle geniş kitlelere yayılarak, bir milletin müşterek değer yargılarının en keskin ifadeleri olup, edebiyatta yerlerini almışlardır. Çobanoğlu’nun ifadesiyle, atasözleri tarihîn, geçmişin bir aynasıdır. Çünkü atasözleri tarihîn içinde, tarihle beraber doğmuş, onunla beraber gelişmiş ve onunla beraber zamanımıza ulaşmıştır ve geleceğe doğru yol almaktadır. Tüm dünyada ulusların atasözlerinin benzerlik göstermesi ve pek çoğunun müşterek kullanılması ise siyasî, sosyal, kültürel, dinî ve ekonomik açıdan yüzyıllar boyunca karşılıklı etkileşim içinde olmalarının; savaşlar, tabiat olayları ve yaşanmışlıklardan alınan derslerin ortak sonucu olarak açıklanabilir. Farklı uluslara ait atasözlerindeki benzerlik, bu etkileşimi gözler önüne serer.

Bütün atasözlerinin ortak amacı ders vermektir. Aynı hatalara düşmemek, doğruları yapmak adına bizleri yönlendirmektir. Geçmişte yaşanmış kötü bir olaydan, o olayın tekrar yaşanmaması için söylenen özlü sözler günümüzde atasözleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Hayatı doğru yaşamak adına söylenen bu sözlerin hayatımıza katkıları da doğru yönde olacaktır. Atasözleri insani genelde doğruya ve iyiye yöneltmektedir. Edinilen tecrübelerin özlü sözlerle bize aktarılması bizlerin daha doğru hareket etmemize neden olur.

Örneğin “Bir adamın karısı o adamın yarısıdır.” Atasözü, erkeğin kadınıyla daha güçlü olduğunu anlatırken, “Ak akçe kara gün içindir.” Atasözü ile de tutumlu olmanın önemi anlatılmaktadır.

Atasözlerinin ortak amacı ders vermek olmakla beraber bazı atasözleri insanları boş vermişlik, umutsuzluk, nemelazımcılık hatta yanlış yollara sürükleyebilmekte ve psikolojik olarak olumsuzluğa itebilmekte, zaman zaman insanları olumsuz etkileyebilmektedir.

“Atın ölümü arpadan olsun” atasözü boş ver ne olacaksa olsun, dert gelecekse bundan gelsin biçiminde bir anlama bürünmekte, “Bana dokunmayan yılan bin yaşasın.” atasözü de kim ne yaparsa yapsın, bana bulaşmasın biçiminde bir anlam içermektedir.

“Tarlayı düz al, kadını kız al.” Şeklindeki atasözü ise tarlanın düz yerden alınması gerektiğini anlatırken kadını argüman olarak kullanmış ve aşağılamıştır.

Hayatımızın her anında kullandığımız bazı atasözleri de bir biri ile çelişmekte, tezat anlamlar oluşturmaktadırlar. Örneğin gençlerin isteklerinin aile büyükleri tarafından “Çok küçüksünüz, olmaz, biraz daha büyümen lazım ya da daha vakti var. ” tarzından ifadelerle geri çevrilmesi ve yine gençlerin yaşlarına göre yaptıkları bir hatada “ Kocaman adam oldun, hala bunu yapamıyorsun, sen nasıl bir adamsın, istemeye gelince istemeyi biliyorsun.” tarzında sözlerle tenkit edildikleri, azarlandıkları ve bunun birey üzerinde olumsuz etkileri olduğunu görmekteyiz.

Birçok atasözü birbirleriyle çelişmekte, birbirini çürütmektedir. Bunların arasında günümüzde en çok kullandığımız “Her koyun kendi bacağından asılır, kurunun yanında yaş da yanar” atasözünün neden çeliştiği anlaşılamamakta olup çoğu insanın kafasını karıştırdığı da bir gerçektir.

Aslında atasözleri güzel Türkçemizin anlatım gücünü arttırmak için kullanılır. Hatta bu konuda vazgeçilmez bir unsurdur diyebiliriz. Çünkü onlarca cümle veya paragrafla anlatacağımız bir konuyu bazen atasözleri sayesinde bir cümleyle anlatmak çok daha basit olabilmektedir.

Atasözlerinin özelliklerinden biri de ne zaman ve kim tarafından söylendiklerinin, sayılarının belli olmayışıdır. O kadar çok güzel atasözümüz vardır ki bunları teker teker saymak ve sayılarını bilmek mümkün değildir. Yaşanılan devrin ve olayların yaşanış biçimine göre atalarımız da duruma uygun sözler sarf etmişlerdir. Ancak, zamanla söylenen bu sözler değişik zaman ve mekanlarda benzer olaylarda söylenen sözlerle çelişmiştir. Genel olarak fakirliği, yoksulluğu önemsemediğimizi anlatmak için kullandığımız “ İki gönül bir olunca samanlık seyran olur.” atasözü zaman zaman “İki çıplak bir hamama yakışır.” biçiminde olumsuzluk bildirmek, yapılması istenen eylemden vazgeçilmesi gerektiğini belirtmek için kullanılmıştır.

“İki gönül bir olunca samanlık seyran olur. / İki çıplak bir hamama yakışır.”, “Fazla mal göz çıkarmaz. / Azıcık aşım ağrısız başım.” , “İyi insan lafının üstüne gelir. / İti an çomağı hazırla!”, “Eğri otur doğru konuş. / Doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar.”, “Erken kalkan yol alır. / Acele işe şeytan karışır.” ve “Söz gümüş ise, sükut altındır. / Sükut ikrardan gelir.” atasözleri birbirine tezat anlamlar içeren atasözlerinden sadece birkaç tanesidir.

Atasözlerinin asıl amacı ders verip doğrulara yönlendirmek olmakla beraber zaman içerisinde aslında günün anlam ve önemine binaen söylenmiş, doğru yola sevk etmek için söylenmekle birlikte yanlış duygulara da sürükleyebilmektedirler. Asıl olan doğru yerde ve doğru zamanda doğru sözü bulabilmektir.



159 kez okundu. Yazarlar

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın

Yazarın diğer yazıları

İyi Saatte Olsunlar - 20/11/2020
İyi saatte olsunlar geliyor bazen bana. Epey de kalabalık geliyorlar. Genellikle çok uzun kalmıyorlar ama kaldıkları anı dolu dolu yaşıyoruz birlikte.
Yangın - 20/11/2020
Sadece ağaçlar mıydı, toprak hırsı ve rant uğruna cahilce, bilinçsizce çakılan çakmağın, atılan sigaranın, kırılmış camın çıkardığı, rüzgarla şiddetlenip harlanıp büyüyen; yeri çıplaklaştıran, göğü kirleten, ocakları söndüren, hayvanları öldüren....
Çocukluğumun Oyunları - 24/10/2020
Çocukluğum Mersin Antalya yolu üzerinde şirin bir kasaba olan Limonlu’da geçti. Evimiz yoldan dağlık kesime doğru eskiköy denilen yerdeydi.
Kaderim - 03/10/2020
Bilmiyorum kaç çift vardır, yolları bizim gibi kesişen, hikâyeleri bizimkine benzeyen?
Çaresizliğin Gözyaşları - 02/10/2020
Öykülü şiir
Dil - 15/09/2020
İşte dilin gücü, zaferi.
Fikir Konağı
Abdullah Küçük
Şaşmak Şaşakalmak

Abdullatif Acar
Umut Adına Martı Olmak

Ali Haydar Koyun
“Bu ayıp kimindir?”

Aslı Ersoy
Zıtlıkların Öğretisi*

Aynur Hazar
Nice Ömürler Eskir Yaşamanın Teninde

Aytekin Duran
Bakırköy'ün Huzur Dolu Sokakları

Burak Kılıçaslan
Burak Kılıçaslan: Emin Demir ile "Ferman" Üzerine Bir Söyleşi

Gülhan Teke Genç
Evrildik (mi?)

Hanife Mert
Eylül ve Hüzün

Hatice Yatkın Yetişen
İçimizdeki Çocuk

Mecbure İnal Vela
Çizdim, oynamıyorum!

Murat Şaşzade
Küçük Tuhaflıklar

Nagihan Örsel
Sadece SEN!

Necdet Bayraktaroğlu
Büyük Türk Devlet Adamı Timurhan'ın Hayatı, Vasiyeti ve Yasası olan Tüzükat-ı Timur

Nermin Güday Kaçar
Asker Yolu Beklerim

Nurcan Dağ
Yalancı Pollyanna Kitap İncelemesi

Nurittin Günay
Atasözleri

Özlem Akşit
Selamlaşma Geleneğinin Toplum ve Gençliğimiz İçin Anlam ve Önemi

Pakize Şeyma Kandemir
Salgının Yeni Yazarları 1

Şükran Pınarcan
Duran Çetin Cüneyt kitabı yorumu

Turan Yalçın
4 Yılda 650 Kitap Okumak

Afşin Selim
Kitapla Diriliş

Ahmet Aytaç
Yazmak kolaydır, Okutturmak büyük marifet ister...

Altun Özmeşe
Kalpteki Kor Parçası

Ayşen Kurban
Eksiğim

Çağrı Cebeci
Çağrı Cebeci: Yaşlılık

Dilruba Başak
Her Şey Sevince Güzel

Diyanet İşleri Başkanlığı
Öfkeye Hakim Olmak

Engin Dinç
Dil Belası

Ergül Yılmaz
Bir Demet Şiir

Gamze Karadağ
Kayahan Demir: Gaipten Sesler

Gamze Parlak
İnsanlık Nereye Gidiyor

Gözde Karadağ
Gözde Karadağ: Hakan Yusuf Yılmaz - Alpagut Budun 1 Beklenmedik Keşif

Havva Yaşar
Tefekkür Üzerine Hasbihal

Hayrettin Gönül
Zaferimiz Daha Bir Yaşında!

İbrahim Ethem Gören
Bir Burak bekleniyor!

İlhan Özgür
Türk Eri

Kaşif Meriçli
Kaşif Meriçli: Little Fugitive

Mahmut Ferhat Alptekin
Demokratik Sol

Mehmet Aydın
Ömer Faruk Kaya: Sus ve Bana Aşkı Anlat

Merve Güney
Güneşin Kızı Biterken

Meryem Seyda Parlak
Psikoloji’ye (Ruh Bilimine) Olan İhtiyaç

Muharrem Dere
Doğu, Batı. Dost, Düşman! Kime Göre?

Murat Ginlik
Kısacık ve Çok Uzun Bir Hikâye

Mustafa Gündoğdu
Ölüm Var...

Nazan Arısoy
Yağmur'un Aşka Teslim Oluşu

Necati Dilek
Uğruna Şiirler Yazılan Kadın

Nurhan Işkın
Dedemin Saati

Selahattin Doğan
İyilikde İnatlaşmak

Yasemin Ilgın
Yasemin Ilgın: Hayallerim

Zeynep Didem Gezgin
Merhamet